VPN, proxy of Tor: wat is het verschil en wat heb je nodig?
Proxy, VPN en Tor sturen alle drie je verkeer via een andere computer, en daar houdt de overeenkomst op. Een proxy werkt voor één app en versleutelt meestal niets, een VPN pakt je hele apparaat maar vraagt vertrouwen in één bedrijf, en Tor maakt je zo goed als anoniem tegen de prijs van snelheid. Deze gids legt uit wat elk wel en niet doet, waarom de "VPN" in je browser technisch een proxy is, en welke je voor jouw doel nodig hebt. Voor de meeste mensen is dat een VPN, of helemaal niets.
Sluit je via een link op deze pagina een abonnement af, dan kunnen wij een commissie ontvangen. Dat kost jou niets extra en verandert ons oordeel niet. Disclosure · Hoe wij beoordelen.
Proxy: één app, meestal onversleuteld
Een proxyserver is een tussenstation dat je instelt voor één programma, meestal je browser. Die laat de proxy de pagina opvragen, zodat de website het IP-adres van de proxy ziet. Daar volgen twee beperkingen uit. De proxy geldt alleen voor de app waarin je hem instelt: je mailprogramma, updates en de apps op je telefoon gaan gewoon via je eigen adres naar buiten. En een gewone HTTP- of SOCKS-proxy versleutelt niets, dus op openbare wifi kan iemand op hetzelfde netwerk meekijken met alles wat niet toevallig over https gaat.
Het Tor Project vat het risico samen: de proxyaanbieder is één punt dat weet wie je bent én wat je bezoekt, en je moet er maar op vertrouwen dat hij niet meekijkt, niets logt en geen advertenties in je verkeer stopt. Gratis webproxy's zijn daarom geen plek om in te loggen of te betalen.
VPN: het hele apparaat, versleuteld, maar je vertrouwt de aanbieder
Een VPN-app maakt een versleutelde tunnel van je hele apparaat naar een server van de aanbieder: browser, apps en achtergrondverkeer gaan er allemaal doorheen. Je provider of de eigenaar van de wifi in het café ziet alleen dat je met een VPN-server praat, en websites zien het IP-adres van die server. Hoe dat werkt, lees je in wat is een VPN?
Het nadeel is hetzelfde als bij een proxy, netter verpakt: je verplaatst het vertrouwen van je provider naar de VPN-aanbieder, die ziet welke sites je bezoekt en met welk IP-adres je binnenkwam. Een VPN maakt je dus niet anoniem; hij verbergt je voor de partijen om je heen, niet voor het bedrijf dat de VPN levert. Daarom hechten wij zoveel waarde aan een onafhankelijk getoetst no-logbeleid, zie hoe wij beoordelen. En omleiden en versleutelen kost altijd wat snelheid.
Tor: drie hops en echte anonimiteit, tegen een prijs
Tor stuurt je verkeer door minstens drie willekeurige servers (relays) van vrijwilligers, met voor elke stap een aparte laag versleuteling. De eerste relay ziet je IP-adres maar niet je bestemming; de laatste, de exit node, ziet je bestemming maar niet je IP-adres. Geen enkele partij ziet beide, en dat is het wezenlijke verschil met een VPN: bij Tor hoef je geen bedrijf te vertrouwen.
Daar staat het nodige tegenover, en het Tor Project is daar zelf open over. Tor is traag. Het beschermt alleen software die ervoor is ingesteld, in de praktijk de Tor Browser; de rest van je apparaat gaat buitenom. De exit node ziet je verkeer onversleuteld als de site geen https gebruikt, daarom dwingt de Tor Browser https af. Je provider kan zien dát je Tor gebruikt, tenzij je een bridge instelt. Torrents over Tor lekken je echte adres. En volledig anoniem ben je nooit: zodra je ergens inlogt, weet die site wie je bent. Tor is gratis en open source; sinds eind 2025 is er ook een Tor VPN Beta voor Android van het Tor Project zelf, die per app een aparte Tor-verbinding opzet en die het Tor Project nog uitdrukkelijk bèta noemt.
De "VPN" in je browser is een proxy, en Privédoorgifte ook geen VPN
Opera en Microsoft Edge hebben een ingebouwde "VPN". Technisch zijn het proxy's: ze leiden alleen het verkeer van de browser om, versleuteld tot aan de server van Opera of Cloudflare, en niets daarbuiten. Wat ons opviel toen we op 12 september 2026 de eigen documentatie nalazen, is hoe de fabrikanten zelf met die term worstelen. Toen Opera de functie in 2016 lanceerde, zei de hoofdengineer tegen Help Net Security dat het verkeer via "onze secure proxy" loopt en dat Opera daarvoor een nieuwe term had bedacht: browser-VPN. Tien jaar later schrijft Opera in zijn eigen blog nog steeds dat de gratis VPN alleen het browsen binnen Opera beschermt; wie het hele apparaat wil, moet het betaalde VPN Pro nemen. Bij Microsoft is het opvallender: de supportpagina over Edge Secure Network spreekt in de uitleg voor gebruikers consequent over "onze VPN-service", terwijl dezelfde pagina onderaan, in het stuk over partner Cloudflare, de dienst een "secure remote proxy" noemt. Eén pagina, twee namen voor hetzelfde ding. Verder bij Edge: 5 GB per maand, Microsoft-account verplicht, en in de standaardstand "Optimized" gaat alleen http-verkeer en verkeer op open wifi door de tunnel; thuis op https-sites doet hij niets.
Apple's iCloud Privédoorgifte (Private Relay) lijkt in opzet meer op een tweetraps-Tor dan op een VPN: Safari-verkeer gaat via een relay van Apple en een relay van een derde partij, zodat geen van beide tegelijk weet wie je bent en wat je bezoekt. Maar het werkt alleen in Safari, je kiest geen land, en een VPN-app schakelt het uit. Meer daarover in VPN instellen op een Mac. Browserextensies van VPN-aanbieders vallen in dezelfde categorie: een proxy voor die ene browser.
Smart DNS: alleen voor streaming
Smart DNS is een vierde optie uit de streaming-gidsen. Je wijzigt de DNS-servers van je tv of console naar die van de aanbieder, die de locatiecontrole van een streamingdienst omzeilt zonder je verkeer om te leiden. Het versleutelt niets en verandert je IP-adres niet; CyberGhost schrijft dat letterlijk in zijn supportartikel, met de toevoeging dat de functie niet bedoeld is voor beveiliging. Wat ons bij datzelfde artikel opviel: bovenaan staat de waarschuwing dat CyberGhosts Smart DNS niet langer compatibel is met streamingdiensten, precies waar de functie voor bedoeld was. Controleer dus bij je aanbieder wat er in september 2026 nog werkt. Voor betaalde diensten binnen de EU heb je bovendien vaak geen omweg nodig, zie VPN en streaming.
Tor en VPN combineren
Tor over VPN betekent: eerst je VPN, dan Tor. Je provider ziet dan niet dat je Tor gebruikt en de eerste relay ziet je echte IP-adres niet, maar het VPN-bedrijf weet nu wél dat je Tor gebruikt. NordVPN (Onion over VPN) en Proton VPN (servers met achtervoegsel -TOR, alleen betaald) bieden dit als serverkeuze, zodat je .onion-sites in een gewone browser opent. Beide schrijven er zelf bij dat het traag is en dat de exit node onversleuteld verkeer blijft zien; Proton adviseert zo'n server alleen bij een echte anonimiteitsbehoefte. Wie die heeft, is met de Tor Browser zelf beter af: die is gebouwd tegen browser-fingerprinting, een gewone Chrome via een Tor-server niet. De omgekeerde volgorde, VPN over Tor, is een nicheconstructie voor sites die Tor blokkeren en raden we af.
Welke heb je nodig?
| Doel | Proxy | VPN | Tor | Ons advies |
|---|---|---|---|---|
| Openbare wifi (hotel, trein, café) | Nee, onversleuteld | Ja | Alleen browser, traag | VPN; zie VPN op openbare wifi |
| Streaming uit een ander land | Meestal geblokkeerd | Ja, met peildatum | Nee, te traag en geen landkeuze | VPN, of Smart DNS als je tv geen app heeft |
| Censuur omzeilen (China, Iran) | Nee | Ja, met obfuscatie | Ja, met bridges | VPN met stealth-functie; zie VPN voor China |
| Echte anonimiteit (bron, klokkenluider) | Nee | Nee, aanbieder ziet je | Ja | Tor Browser, eventueel over VPN |
| Eén geblokkeerde site op school of werk | Ja, snel en simpel | Ja | Ja, maar overkill | Browser-VPN of proxy volstaat |
| Thuis gewoon internetten | Nee | Niet nodig | Niet nodig | Niets; https doet het werk al |
De nuchtere samenvatting: een proxy is bijna nooit de beste keuze, omdat een VPN alles doet wat een proxy doet en meer. Tor is het enige middel dat je anoniem maakt, maar dat heeft bijna niemand nodig en het is te traag voor dagelijks gebruik. Voor de meeste mensen komt het neer op een VPN, of helemaal niets: thuis op je eigen netwerk voegt geen van de drie veel toe. Een gratis VPN klinkt als het compromis; lees eerst onze gids over gratis VPN's.
Veelgestelde vragen
Is Tor illegaal? In Nederland en België niet. In landen als China, Iran en Rusland wordt het netwerk geblokkeerd of beperkt. Zie is een VPN legaal?
Is double VPN hetzelfde als Tor? Nee. Double VPN of Secure Core stuurt je verkeer via twee servers van dezelfde aanbieder; die blijft één partij die alles ziet. Bij Tor zijn de drie relays onafhankelijk van elkaar.
Bronnen
Wij nemen geen claims van aanbieders over zonder ze na te lopen. Dit gebruikten we voor dit artikel:
- Verschil tussen Tor en gewone proxy's, wat de eerste en de derde relay zien: Tor Project Support, How is Tor different from other proxies?, bekeken op 12 september 2026.
- Geen perfecte anonimiteit, alleen ingestelde apps, https afdwingen, geen torrents, bridges: Tor Project Support, Tor Browser best practices, bekeken op 12 september 2026.
- Tor VPN Beta voor Android, per-app-routing en de experimentele status: Tor Project Blog, Tor VPN Beta, 9 september 2026.
- Edge Secure Network: "VPN-service", 5 GB per maand, Optimized-stand, en de omschrijving "secure remote proxy" in de Cloudflare-sectie: Microsoft Support, Use the Microsoft Edge Secure Network, bijgewerkt 30 juli 2026, bekeken op 12 september 2026.
- Opera's gratis VPN beschermt alleen het browsen binnen Opera: Opera Security Blog, Why browsing with Opera's VPN is safer, 29 mei 2026. Uitspraak van Opera's hoofdengineer over "onze secure proxy" en de term browser-VPN: Help Net Security, Opera browser's VPN is just a proxy, 22 april 2016.
- Werking van Privédoorgifte via twee relays, alleen in Safari: Apple Support, About iCloud Private Relay, bekeken op 12 september 2026.
- Onion over VPN, exit node ziet onversleuteld verkeer, lagere snelheid: NordVPN, Onion Over VPN, bekeken op 12 september 2026.
- Tor-servers alleen in betaalde abonnementen, "very slow", alleen bij hoge anonimiteitsbehoefte: Proton VPN Support, How to access the Tor network using Proton VPN, bekeken op 12 september 2026.
- Smart DNS versleutelt niet, wijzigt je IP-adres niet en is bij CyberGhost niet langer compatibel met streamingdiensten: CyberGhost Support, How Does Smart DNS Work?, bekeken op 12 september 2026.
Bekijk actuele prijs bij Proton VPN Bekijk actuele prijs bij NordVPN
Wij noemen deze twee omdat ze Tor-servers in de app hebben en allebei een onafhankelijk getoetst no-logbeleid. Bij een tweejarig abonnement betaal je bij beide ± €3,49 per maand; controleer de actuele prijs en de hogere verlengprijs. Heb je alleen een VPN nodig, vergelijk dan alle aanbieders in de vergelijker; zie ook onze Proton VPN-review en onze NordVPN-review.